PARĘ SŁÓW O PONADCZASOWYM

„KOROWODZIE W PRZEMIJANIU. CZAS”
Refleksja wprowadzająca

Choć „Carpe diem” i „Memento mori” są w istocie dwiema stronami tego samego medalu — lęku przed przemijaniem — świat, w którym żyjemy, zdaje się faworyzować tylko jedną z nich: wezwanie do cieszenia się chwilą. Uczy nas patrzeć na upływ czasu przez pryzmat osiągnięć i rozwoju, a nie pożegnań i strat, jakie ze sobą niesie.

Jednak im więcej uderzeń zegara było nam dane usłyszeć, tym wyraźniej dochodzi do nas prawda, że istotą czasu jest przemijalność, a wraz z nią zmiany pociągające za sobą nieodwracalne straty. A może to nie czas mija, lecz rozpadają się komórki naszych ciał i dzieła naszych rąk, które nicość obraca w pył?

Przed takimi pytaniami stawia widza spektakl „Korowód w przemijaniu. Czas” Teatru Ruchu Umownie Ewidentnego w reżyserii Jerzego N. Grzegorka.

---

Początek: zło, czas i nicość

Przedstawienie rozpoczyna się od słów św. Augustyna, według których przemijalność jest skutkiem obecności zła w świecie. Zło bierze się z faktu, że wszystko — poza Bogiem — zostało stworzone z nicości. Stwórca jest dobry i dopuszcza zło jedynie po to, by mogło narodzić się jeszcze większe dobro.

W tym momencie słyszymy kolejne numery: 5604003, 5604004. Artysta graweruje je na szarej, wypełnionej innymi liczbami płycie kamienia. Ten gest przywołuje skojarzenia z banalnością zła, numerami obozowymi i machiną śmierci.

Pojawia się pytanie:
jeśli Stwórca jest dobry — jak mógł dopuścić do powstania takiego przemysłu zła?
Czy istnieje dobro zdolne zrównoważyć taką ofiarę?

---

Estetyka i symbole przemijania

W spektaklu dominuje biel na czarnym tle, uzupełniona dyskretnymi czerwonymi akcentami. Obecne są łańcuchy i mechaniczne rekwizyty przywołujące skojarzenia z fabryką czasu, machiną przemijania, a nawet rzeźnią.

Widz stopniowo uświadamia sobie, że wszyscy jesteśmy jak baranki prowadzone przez czas ku nieuchronności końca.

---

Czym właściwie jest czas?

Aktorzy idą jednak dalej i pytają, czy czas w ogóle istnieje. Może jest jedynie wytworem naszej nietrwałej świadomości, która projektuje własną przemijalność na rzeczywistość i próbuje ją oswoić, mierząc upływ chwil.

Motyw fotografii przewija się przez całe przedstawienie. Zapalana i gaszona lampa wyznacza rytm dnia i nocy. Aktorzy stają się ciałami niebieskimi, których ruchy wyznaczają lata, miesiące, dni i godziny.

Dźwięk kołatki — dawnego instrumentu procesyjnego — niesie komunikat:
„Na każdego przyjdzie jego pora.”

---

Proch, ciało i niedoskonałość

Widzowie zostają wciągnięci w rytuał sypania białego proszku na głośniki, z których wydobywa się puls czasu. Drgająca posypka przypomina atomy naszych ciał — cząstki drżące między życiem a lękiem przed przemijaniem.

Ten sam proszek służy pielęgnacji niemowląt i osób obłożnie chorych, co subtelnie przypomina o nieuchronnej utracie sprawności. Z czasem każdy z nas stanie się osobą z jakąś formą niepełnosprawności.

Jednak nie jest to spektakl o niepełnosprawności.
To spektakl o każdym z nas.

---

Przełom wobec wcześniejszych „Korowodów”

W przeciwieństwie do wcześniejszych spektakli:

• „Korowód w bluesie. Mandala” — wołanie o wolność

• „Korowód w tęsknocie. Opór” — sprzeciw wobec wojny

tu po raz pierwszy pojawia się pogodzenie się z rzeczywistością.
Nie walka, lecz akceptacja przemijania, cierpienia i straty.

Nie możemy opierać się czasowi. Jest nieuchronny.

---

Nadzieja poza czasem

Mimo ciężaru tematów spektakl nie pozostawia widza w rozpaczy. Jego kolorem nie jest żałobna czerń, lecz biel — podłogi, kurtyny, strojów.

To biel oczyszczenia i nadziei. Ostatni rozdział nosi tytuł:

„Inaczej poznaje Bóg, a inaczej stworzenia.”

Tylko Stwórca, stojący poza czasem, zna pełnię odpowiedzi. Przywołane zostają słowa św. Pawła o poznaniu „jakby w zwierciadle”.

Miłość — ta, która „nigdy nie ustaje” — okazuje się jedyną rzeczywistością wykraczającą poza czas.

---

Kontekst i podsumowanie

W spektaklu można odnaleźć inspiracje:

• malarstwem konceptualnym Romana Opałki

• filozofią czasu św. Augustyna

Postać Krzysztofa Majorka łączy funkcję twórcy i tworzywa — staje się „Poruszycielem Maszyn Czasu”. Elektroniczna muzyka Jeana Michela Jarre’a podkreśla kosmiczny i mechaniczny charakter przedstawienia.

„Korowód w przemijaniu. Czas” nie jest tylko spektaklem.
To doświadczenie transformujące — chwilowe przejście przez śluzę czasu, w której spotykają się przeszłość, teraźniejszość i przyszłość.

A skoro dotarliśmy do spraw ostatecznych, trudno nie zapytać:
dokąd poprowadzi nas kolejny korowód?