IDEA

IDEA

Idea powstania LABORATORIUM IDIOMÓW RUCHU i RYTMU tancerzy z różnymi niepełnosprawnościami oraz IDIOCHOREOGRAFII zaistniała w wyniku
postawienia zasadniczych pytań:

Jak Rozumiemy Taniec?

Taniec – jak podkreślił Roderyk Lange jest jednym z podstawowych komponentów kultury. Wykazuje cechy ogólnoludzkie i ponadczasowe. Występuje na całym świecie w różnych kulturach i społeczeństwach. I nadal – mimo ewolucji kultury i technologizacji  złożony  jest przede wszystkim z ruchu ludzkiego, który pobudzany jest biologicznym impulsem. Jest powszechnie zauważalny i stanowiący bezwzględną potrzebę wyrażania poprzez ruch i rytm. Stosowany przez tancerzy jako prymarny środek wyrazu.

Roderyk Lange, O istocie tańca i jego przejawach w kulturze, Kraków 1988, s. 68, 100, 123, W: Jerzy N. Grzegorek, Kultura taneczna osób niepełnosprawnych próba zdefiniowania – z rozszerzeniem znaczeń, 2020, W: Studia Choreologica. Vol XXI. Poznań: Polskie Forum Choreologiczne 2020. tańca.

Wydawałoby się, że powyższe antropocentryczne ujęcie tańca uzasadniałoby pełny/pełnoprawny udział osób niepełnosprawnych we wszelkich przejawach kultury tanecznej.  Czy tak jednak jest?

Jak Definiowana Jest Sztuka i Kultura Artystyczna?

Sztuką, jak uzasadniała Teresa Kostyrko:

„…nazywać będę społecznie akceptowane normy kwalifikacyjne wyznaczające wartości artystyczno-estetyczne i reguły wyznaczające sposoby ich realizacji. (…) z kolei kulturę artystyczną stanowią bezpośrednie manifestacje owych norm, którymi są programy artystyczne, estetyczne, grup twórczych, krytyka artystyczna, werbalizowane przekonania artystów, wewnętrznie krytyków, odbiorców i oczywiście wytwory artystyczne”.

Jerzy Kmita, Teresa Kostyrko, 1983: Elementy teorii kultury, wykłady dla studentów kulturoznawstwa, WN UAM, Poznań, s. 126 (w):  Jerzy N. Grzegorek, (2015). Inny w przestrzeni wychowania do twórczości – tancerz z niepełnosprawnością ruchową. W: Interdyscyplinarność w opiece i wsparciu osób niepełnosprawnych. Problemy edukacji, rehabilitacji i socjalizacji osób niepełnosprawnych, t 21 (2/2015), Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Wynika z tego, że obecność osób niepełnosprawnych w kulturze tanecznej ograniczana jest  poprzez bariery jakimi są przede wszystkim akceptowalne przez większość społeczeństwa (pełnosprawnych)  normy i reguły oparte na przyjętych i utrwalonych kanonach piękna ciała i umysłu. Nadal wyznaczają  ostre granice w twórczości i krytyce artystycznej  a także w przestrzeni edukacyjnej – kształcenia do sztuki i przez sztukę. Nie pozwalają    wyjść poza ramy terapii i wsparcia. Z założenia czynią tancerza niepełnosprawnego – Innym ponieważ ich ruch i rytm ciała jest inny – a zatem niezrozumiały(?) Te rozważania stanowiły punkt wyjścia do poszukiwania w przestrzeni edukacji i sztuki rozwoju swoistej kultury tanecznej osób niepełnosprawnych, w którym odkrywania potencjałów ruchu i rytmu  tancerzy z różną niepełnosprawnością.

TEATR TAŃCA

Uznajemy, że teatr tańca inicjuje autentyczną przestrzeń wychowania do sztuki i dla sztuki z obecnością tancerza-aktora niepełnosprawnego. Jako jedyny w sposób plastyczny otwiera kreatywne >>okna-na-świat<< niepełnosprawności sprzyjając rozbudzaniu podmiotowych manifestacji poprzez ich dążenia ku zaistnieniu w samodzielności twórczej. Teatr tańca inicjuje odejście od odtwórczości i powielania zasad ruchu i rytmu ciała pełnosprawnego obarczonego utrwalonym i akceptowalnym przez większość społeczeństwa kanonem piękna i scenicznej estetyki. Pozwala na porzucanie technik tanecznych, którym nie sposób sprostać zarówno z perspektywy metodycznej jak i estetycznej. Teatr tańca oparty na idiomach ruchu i rytmu tancerza niepełnosprawnego pozwala oddawać krytyczny głos samym zainteresowanym w odwołaniu do swoistego języka sztuki. Stwarza możliwości komentowania zastałej rzeczywistości społecznej wraz z jej barierami, niezrozumieniem, tendencją do marginalizacji, upraszczania, bez potrzeby epatowania niepełnosprawnością – która jest obecna „tu i teraz”.

IDIOM RUCHU I RYTMU TANCERZA Z NIEPEŁNOPRAWNOŚCIĄ

Termin idiomy/idiomaty ruchu i rytmu tancerzy niepełnosprawnych, których definiowania i szerszego omówienia Jerzy N. Grzegorek dokonał  w cyklu artykułów  przyjął za przedrostkiem „idio-” stanowi pierwszy człon wyrazów złożonych oznaczający: własny, osobisty, oddzielny, swoisty, odmienny, utworzony samodzielnie, powstający wewnątrz. „Idiom, idiomat(ty)” to związek wyrazowy właściwy tylko danemu językowi, nieprzetłumaczalny dosłownie na inny język.

Władysław Kopaliński, (2000), Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Warszawa, s. 221

W sztuce – zdaniem Ernsta Cassirera – każda z dziedzin stanowi idiom. Daje się go zrozumieć poprzez tylko jemu właściwy język. Nie sposób zatem przełożyć go na inny. Idiomy/idiomaty stanowią także odmienne stylistyki artystyczne, które uchwytne są w obrębie danej dziedziny sztuki . Taniec również posiada własny idiom dziedzinowy. Każda technika stanowi z kolei odrębny idiom ruchu i rytmu.

Jerzy N. Grzegorek, (2020). Dance Culture of Persons with Disabilities. AnAttempt to Define the Phenomenon – Broadening the Meanings. W: Studia Choreologica. Vol XXI. Poznań: Polskie Forum Choreologiczne 2020. tańca.

Jerzy N. Grzegorek uznał tym samym, iż osoby niepełnosprawne dysponują specjalnymi idiomami ruchu wraz z jego indywidualnym rytmem, który uzależniony jest od specyfiki niepełnosprawności, a zatem w odwołaniu do określonego jej rodzaju na podstawie przyjętej ogólnie klasyfikacji: niepełnosprawności ruchowej, intelektualnej, narządu wzroku i głuchoślepoty, niepełnosprawności słuchu, mowy, chorób psychicznych, układu moczowo-płciowego, chorób neurologicznych, w tym neurodegeneracyjnych, jak również otyłości. Jednym z przykładów jest idiom ruchu osób z chorobą Parkinsona. (…). W leczeniu tej neurodegeneracyjnej choroby z narastającymi objawami ruchowymi i niemotorycznymi szczególnie w stadiach zaawansowanych wykorzystuje się tango argentyńskie, oprócz terapii konwencjonalnej tj. ruchowej i farmakologicznej . Tango wykorzystywane jest przy tym jedynie jako forma rehabilitacji, sytuując chorego w granicach pola wspierającego – w tym przypadku rehabilitacji. Tango może jednak stawać się dla osób niepełnosprawnych dotkniętych chorobą Parkinsona źródłem własnej aktywności artystycznej wraz z ekspozycją idiomu ruchu i jego specjalnego rytmu poprzez kreatywność taneczną. Idiomy ruchu i rytmu tancerzy niepełnosprawnych posiadają osobowy i zbiorowy potencjał edukacyjny. Przyczyniają się do rozpoznawania zarówno możliwości własnych podmiotu jak również pozwalają na doświadczanie owego rozpoznawania przez interdyscyplinarne grono odbiorców/uczestników/badaczy.

Jerzy N. Grzegorek, (2020). Dance Culture of Persons with Disabilities. AnAttempt to Define the Phenomenon – Broadening the Meanings. W: Studia Choreologica. Vol XXI. Poznań: Polskie Forum Choreologiczne 2020.

Podkreślamy, że osoby niepełnosprawne posługujące się w kreatywności tanecznej swoistymi idiomami ruchu i rytmu, a zatem indywidualnymi zasobami „określonych” znaków i symboli artystycznego wyrazu mogą tworzyć – odwołując się do  koncepcji Antoniny Kłoskowskiej – OKREŚLONĄ STRUKTURĘ ICH SPOŁECZNEGO WYTWARZANIA. Można zatem przyjąć, że uznanie przez tancerzy (nie)pełnosprawnych takiej perspektywy za punkt zwrotny. Posługiwania się bowiem własnym zasobem znaków i symboli posiada dualny wymiar pozwalający na: 

–  dokonywanie ich interpretacji zgodnie z rozumieniem przyjętych przez siebie kryteriów autoteliczności i symboliczności w ramach układu kultury symbolicznej,

a równocześnie 

– stawać się jej autonomiczną i pełnoprawną częścią.

Jerzy N. Grzegorek, Kultura taneczna osób z niepełnosprawnością. Metodyka czy animacja?, s. 11-21, W:Parezja. Czasopismo Forum Młodych Pedagogów przy Komitecie Pedagogicznym PAN, Studia i eseje, 2/2020(14).

,, Sztuka jest odzwierciedleniem rzeczy, bądź konstruowaniem form, bądź wyrażaniem przeżyć – jeśli wytwór tego odzwierciedlenia, konstruowania, wyrażania jest zdolny zachwycać, bądź wzruszać, bądź wstrząsać

Władysław Tatarkiewicz, (1988): Dzieje sześciu pojęć, PWN, Warszawa, s.5
IDIOCHOREOGRAFIE

Idiochoreografia to synergia choreografii i improwizacji powstająca z świadomego, metodycznego posługiwania się przez idiochoreografa potencjałami idiomów ruchu i rytmu tancerza niepełnosprawnego/tancerzy niepełnosprawnych  jako swoistego zasobu znaków i symboli  w procesie twórczym złożonym z indywidualnych i zbiorowych manifestacji na scenie tańca.

Obierając drogę pracy z tancerzami niepełnosprawnymi i tworząc teatr tańca oparty na idiomach ich swoistego ruchu i  rytmu ciała stajemy się idiochoreografami – buntownikami wobec obowiązujących i akceptowanych przez większość społeczeństwa norm i reguł w sztuce i edukacji artystycznej a zatem kształceniu przez sztukę i do sztuki. Bunt stawia nas często w opozycji do  większości i wówczas zmagamy się z materią, którą chcemy poddać zmianie w stylu Mahatmy Gandhiego – „Najpierw Cię ignorują. Potem śmieją się z Ciebie. Później z Tobą walczą. Później wygrywasz”.  Takiego właśnie teatru tańca pragnę. Takiego teatru tańca pragną tancerze-aktorzy niepełnosprawni – niepokornego a zarazem laboratoryjnego – odkrywającego, zmierzającego ku zmianie na lepsze.

Idiochoreograf staje poza granicami społeczeństwa, w tym świata sceny tańca. Tego, które dostrzega reguły i normy obejmujące ciało pełnosprawne i ciało niepełnosprawne jedynie w mimesis platońskim: piękno – dobro / brzydota – zło czy również: piękno-edukacja – niepełnosprawność-choreoterapia.

Jerzy N. Grzegorek (Konferencja PFCH, 2023, w druku)
JAK DEFINIOWAĆ KULTURĘ TANECZNĄ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH?

Proponujemy, by kultura taneczna osób niepełnosprawnych wyrażać się mogła poprzez zespół wartości i wzorów odnoszących się do zachowań tanecznych osób niepełnosprawnych, praktykowanych i uznawanych za własne wraz z tymi zachowaniami. Oznacza to, że tworzyć ją będzie ogół zachowań tanecznych w jakiejś części odmiennych od ogólnie przestrzeganych norm, w tym kwalifikacyjnych i kulturowych w wyniku braku częściowej lub pełnej możliwości im sprostania. Dziedziny kultury tanecznej osób niepełnosprawnych stanowić będą swoiste okazje do tańczenia, dobór muzyki i formy tańca, repertuar taneczny oraz funkcje

Jerzy N. Grzegorek, (2020). Dance Culture of Persons with Disabilities. AnAttempt to Define the Phenomenon – Broadening the Meanings. W: Studia Choreologica. Vol XXI. Poznań: Polskie Forum Choreologiczne 2020. tańca

Tak definiowana kultura taneczna osób niepełnosprawnych może zostać włączona w obowiązującą i powszechnie akceptowalną kulturę artystyczną ponieważ stanowić będzie – słowami Antoniny Kłoskowskiej – określone i racjonalne działania. Wynika to faktu, iż praktyka artystyczna osób niepełnosprawnych regulowana będzie poprzez GRUPOWĄ ŚWIADOMOŚĆ ARTYSTYCZNĄ. Oznacza to, że jej strukturę, prócz kompetencji i reguł kulturowych dookreślać będzie przede wszystkim doświadczenie artystów oraz wiedza/poznanie na gruncie społecznym. By włączyć kulturę taneczną osób z niepełnosprawnością w społecznie akceptowalne normy i reguły kwalifikacyjne należy przyjąć jej cechy konstytutywne takie jak: (1) rozumienie kultury tanecznej osób z niepełnosprawnością jako kultury własnej; (2) traktowania specyfiki ruchu i rytmu osób z niepełnosprawnością jako indywidualnych idiomów tańca; (3) traktowania idiomu tańca osób z niepełnosprawnością jako ważnego przedmiotu oddziaływań kulturowych i edukacyjnych; (4) przyjęcia prospektywnych, proosobowych i prohumanistycznych oddziaływań kultury tanecznej osób z niepełnosprawnością jako niezbędnego warunku postrzegania jej jako idei pedagogicznej.

Jerzy N. Grzegorek,  (2019). Kultura taneczna osób niepełnosprawnych. Próba zdefiniowania. W: Transdyscyplinarne studia o kulturze (i)edukacji.  Rocznik Naukowy Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej. Bydgoszcz: Wydawnictwo KPSW, 55-67.

Nazwa Teatr Ruchu Umownie Ewidentnego T R U E przyjęta została niejako w opozycji – wyrażając się poprzez bunt – wobec braku jednoznaczności w społecznej i kulturowej akceptacji twórczości tanecznej osób niepełnosprawnych – manifestując tym samym, że:

T U  N I E  C H O D Z I   O   N I E P E Ł N O S P R A W N O Ś Ć   L E C Z   O   S Z T U K Ę

Biorąc pod uwagę, że nie wszystko od razu staje się normą i regułą Teatr Ruchu Umownie Ewidentnego przyjął za stosowne uznanie wszystkich swoich działań w pracy artystycznej i edukacyjnej za twórcze. Przyznając równocześnie każdemu z członków zespołu miano pełnoprawnego  artysty czyniąc to w zgodzie ze słowami Floriana Znanieckiego, który wskazał, że:

 „Każdy, kto w jakimś kręgu społecznym jest uważany za artystę i sam się za takiego uważa, spełniając odnośną rolę ku zadowoleniu uczestników tego kręgu, musi być obiektywnie zaliczony do kategorii artystów, bez względu na to, czy jego twory stanowią lub nie samodzielny przyczynek w danej dziedzinie sztuki i jaką wartość przypisze im krytyk z punktu widzenia takich lub innych sprawdzianów estetycznych”.

Florian Znaniecki, (1937). Rola społeczna artysty. W: „Wiedza i Życie”, 8/9, s. 19.
B a c k T o T o p B a c k T o T o p

TEATR RUCHU UMOWNIE EWIDENTNEGO – JERZEGO N. GRZEGORKA W
SZCZECINIE

E-MAIL: jerzygrzegorekpt@gmail.com
Tel: 502690450

FUNDACJA OŚRODEK PRAKTYK TEATRALNO-TANECZNYCH TRUE

KRS 0001034540

NIP 9552572006

REGON 525226210

NUMER KONTA BANKOWEGO:

36 1240 3927 1111 0011 2670 6715

E-MAIL: fundacjatrue@gmail.com

JESTEŚMY NA: PATRONITE.PL

WESPRZYJ NAS I KLIKNIJ W LINK https://patronite.pl/TRUE

Skip to content